31 ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਦਾਰ ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ ਦੀ 151ਵੀਂ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਏਗਾ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਹ ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਏਕੀਕਰਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰ ਸਨ। 31 ਅਕਤੂਬਰ 1875 ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਖੇੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨਡਿਆਦ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਪਟੇਲ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਬੈਰਿਸਟਰ, ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਉਪਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਜਿਸ ਨੇ 560 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਵਿਭਾਜਨ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ।
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ ਦਿਵਸ ਦਾ ਅਰਥ
ਜਦੋਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ ਦਿਵਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਰਸਮੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ। ਹਰ ਸਾਲ ਨਾਗਰਿਕ ਏਕਤਾ ਦੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ “ਏਕਤਾ ਲਈ ਦੌੜ” ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲਾ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ “ਸਾਡੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਲਚਕੀਲਾਪਣ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ” ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਏਕਤਾ, ਅਖੰਡਤਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਖਤਰਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਅਮਲ ਵਿੱਚ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਦਿਨ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਸਮ ਬਣਨ ਦਾ ਖਤਰਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਅਸਲੀ ਪਰੀਖਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਅੱਜ ਦੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਦੇ ਅਰਥ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਟੇਲ ਦੀ ਏਕਤਾ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਇੱਕਸਾਰਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਇਹ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਿਚਾਲੇ ਇੱਕਜੁਟਤਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ।
ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਅਤੇ ਏਕੀਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ
ਅਗਸਤ 1947 ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਐਕਟ ਤਹਿਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੈਰਾਮਾਊਂਟਸੀ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਨੇ ਲਗਭਗ 565 ਰਿਆਸਤਾਂ—ਜੋ ਲਗਭਗ 40 ਫੀਸਦੀ ਭੂਮੀ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ—ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਜਾਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਸੈਂਕੜੇ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਸੰਪ੍ਰਭੂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਨ ਦਾ ਖਤਰਾ ਅਸਲੀ ਸੀ। ਪਟੇਲ, ਨਵੇਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਰਾਜ ਵਿਭਾਗ (ਵੀ.ਪੀ. ਮੈਨਨ ਨੂੰ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ) ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ, ਇਸਨੂੰ ਅਸਤਿਤਵੀ ਚੁਣੌਤੀ ਵਜੋਂ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨੂੰ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਸਫਲਤਾ ਨਾਲ “ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਖੰਜਰ ਘੋਪਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।”
ਪਟੇਲ ਅਤੇ ਮੈਨਨ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਵਿਹਾਰਕ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਪੱਧਰੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੰਸਟਰੂਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਐਕਸੈਸ਼ਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਵਿਸ਼ੇ—ਰੱਖਿਆ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਮਲੇ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ—ਸੰਘ ਨੂੰ ਸੌਂਪੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਵੈਮੁਖਤਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖੀ। ਸਟੈਂਡਸਟਿਲ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪਟੇਲ ਨੇ ਪ੍ਰਿਵੀ ਪਰਸ ਅਤੇ ਉਪਾਧੀਆਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਦੇਸ਼ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ, ਨਿੱਜੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮਾਂਸੀਮਾ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ 15 ਅਗਸਤ 1947 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ। ਲਾਰਡ ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨੇ ਵੀ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣੇ ਪਏ। ਜੁਨਾਗੜ੍ਹ ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੇ ਹਿੰਦੂ-ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਕੋਈ ਸੀਮਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਲਯ ਕਰ ਲਿਆ; ਲੋਕ ਵਿਦਰੋਹ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਏਕੀਕਰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਜਨਮਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਚਾਹੀ ਅਤੇ ਰਜ਼ਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ; ਸਤੰਬਰ 1948 ਵਿੱਚ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਪੋਲੋ ਨਾਲ ਰਾਜ ਸੰਘ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਕਬਾਇਲੀ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਲਗਭਗ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 560 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਗਣਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਜੁੜ ਗਈ।
ਇਹ ਉਪਲਬਧੀ ਏਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ। ਪਟੇਲ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਏਕੀਕਰਨ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਪ੍ਰਭੂ ਰਾਸ਼ਟਰ-ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਸਮਕਾਲੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਇਸ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕੰਮ ਨੂੰ ਏਕ ਭਾਰਤ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਪਟੇਲ ਦੀ 140ਵੀਂ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ’ਤੇ ਏਕ ਭਾਰਤ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਭਾਰਤ ਪਹਿਲ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਝ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਜੋ ਪਟੇਲ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕੀਕਰਨ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅੱਜ ਪਟੇਲ ਕਿਉਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪੰਝੱਤਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਪਟੇਲ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਚਾਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ:
- ਸੰਘਵਾਦ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ: ਪਟੇਲ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਸਥਾਨਕ ਪਛਾਣਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਘਵਾਦ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਹੁਕਮ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਗੱਲਬਾਤ ਵਾਲੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਭਾਸ਼ਾਈ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੀਬਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਸਵੈਮੁਖਤਾ ਵਿਚਾਲੇ ਇਹ ਸੰਤੁਲਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
- ਸੰਸਥਾਗਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਏਕਤਾ: ਪਟੇਲ ਲਈ ਏਕੀਕਰਨ ਸਿਰਫ਼ ਖੇਤਰੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਵੀ ਸੀ। ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੇ ਸੰਘ ਨੂੰ ਇੱਕਜੁਟ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਨਿਰਪੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ। ਜਨਤਕ ਨਿਕਾਇਆਂ ਵਿੱਚ ਘਟਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਯਾਦ ਦਿਲਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
- ਵਿਭਾਜਨ ਵਿਰੁੱਧ ਲਚਕੀਲਾਪਣ: ਪਟੇਲ ਨੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਵਿਦਰੋਹ, ਰਿਆਸਤੀ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਸੀਮਾ ਪਾਰ ਇੰਤਰਿਗ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਿਆ। ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ—ਡਿਜੀਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਧ੍ਰੁਵੀਕਰਨ, ਆਰਥਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲਗਾਵ। ਫਿਰ ਵੀ ਮੂਲ ਲਾਜ਼ਮੀਅਤ ਉਹੀ ਹੈ: ਵਿਭਾਜਨ ਨੂੰ ਸਮੂਹਿਕ ਨੂੰ ਖੋਰਾ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ।
- ਗਲੋਬਲ ਭਰੋਸਾਯੋਗਤਾ: ਇੱਕ ਇੱਕਜੁਟ ਭਾਰਤ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਘਰੇਲੂ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ ਬਲਕਿ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਗਲੋਬਲ ਦੱਖਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਖੰਡਤਾ ਉਸ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਟੇਲ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਣਨੀਤਕ ਸੰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦ ਤੋਂ ਪਰੇ
ਵਰ੍ਹੇਗੰਢਾਂ ਅਕਸਰ ਸਮਾਰਕ ਸਿੱਕਿਆਂ, ਮਾਰਚਾਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਵਾਗਤਯੋਗ ਹਨ, ਪਰ ਪਟੇਲ ਖੁਦ ਭਵਿਆਂ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਹਾਰਕਤਾ, ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ 151ਵੀਂ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਰਥਪੂਰਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯਾਦ ਨੂੰ ਸਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ:
• ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਭਾਜਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਨਾ: ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਫਲ-ਫੁੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਸਾਂਪਰਦਾਇਕ ਅਤੇ ਜਾਤੀਗਤ ਵਿਭਾਜਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਟਣ ਦੇ ਯਤਨ ਏਕਤਾ ਦਿਵਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹੇ ਹੀ ਕੇਂਦਰੀ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜਿੰਨੇ ਰਸਮੀ ਸਹੁੰਆਂ।
• ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਬਣਾਉਣਾ: ਪਟੇਲ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਖਿਲਾਫ਼ ਏਕਤਾ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੀਤਾ। ਅੱਜ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਨਾਗਰਿਕ ਸਿੱਖਿਆ, ਵਾਲੰਟੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਟੋਕਨ ਸਮਾਗਮਾਂ ਨਾਲ।
• ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ: ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਥਾਨਕ ਨਿਕਾਇਆਂ ਤੱਕ, ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਏਕਤਾ ਦਾ ਗੋਂਦ ਬਣੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ’ਤੇ ਪਟੇਲ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਇੱਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅਧੂਰਾ ਕੰਮ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਕਦੇ ਇੱਕ ਸਥਾਪਿਤ ਉਪਲਬਧੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਨਵੀਨੀਕ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਟੇਲ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਇੱਛਾਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਵਿਭਾਜਨ ’ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਅਧੂਰਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 151ਵੀਂ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ’ਤੇ ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਅਸੀਂ ਪਟੇਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ’ਤੇ ਖਰੇ ਉਤਰਦੇ ਹਾਂ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ ਦਿਵਸ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਏਕੀਕਰਨ ਕੋਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ—ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨ ਦੀ, ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ, ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਤੰਗ-ਦਿਲੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸਮੂਹਿਕ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦੇਣ ਦੀ।
ਪਟੇਲ ਦਾ ਸਮਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਖੇਤਰੀ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ, ਬਲਕਿ ਉਸ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਾਜ ਢਾਂਚਾ ਵੀ ਲੜਖੜਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਟੇਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੋਹਫ਼ਾ ਉਹ ਨਕਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ, ਬਲਕਿ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਘੜੀ ਗਈ ਏਕਤਾ ਟਿਕ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੇ ’ਤੇ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਾਬਤ ਕਰੀਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਥਾਈ ਸਮਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਰਤਨ (1991 ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ) ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੂਰਤੀ—ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਨਗਰ ਕੋਲ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ’ਤੇ 182 ਮੀਟਰ ਉੱਚੀ ਸਟੈਚੂ ਆਫ਼ ਯੂਨਿਟੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 143ਵੀਂ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ’ਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਿਰਵਿਘਨ ਨਕਸ਼ਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਨਾਗਰਿਕ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਥਾਈ ਉਪਲਬਧੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।