ਹੈਦਰਾਬਾਦ (EB Prime Team): Teens Physical Inactivity: ਰੀਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਕ੍ਰੌਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਬਿਤਾਉਣ ਵਾਲੀ ਯੁਵਾ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ 60 ਮਿੰਟ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੱਢ ਸਕਦੀ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਦ ਲੈਂਸੇਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਅਧਿਐਨ ਨੇ ਇੱਕ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਲਗਭਗ 25% ਕਿਸ਼ੋਰ, ਜਾਂ 240 ਕਰੋੜ, ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਸਮਾਰਟਫੋਨ ‘ਤੇ ਉਂਗਲਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕਦਮ ਹੌਲੀ ਹਨ। ਕੁੜੀਆਂ ਇਨਐਕਟਿਵ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਅੱਗੇ ਹਨ। 28% ਕੁੜੀਆਂ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵੀ ਐਕਟਿਵ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੁੰਡਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 22% ਹੈ। ਔਸਤਨ, ਕਿਸ਼ੋਰ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 2.7 ਦਿਨ ਹੀ ਐਕਟਿਵ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ 14% ਹਫ਼ਤੇ ਭਰ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਐਕਟਿਵ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਕੈਂਸਰ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਯੂਨੀਸੈਫ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਹੈ, ਲਗਭਗ 21%। ਇਸ ਲਈ, ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇਹ ਸੰਕਟ ਭਾਰਤ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਓ ਦੇਖੀਏ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਹਰੋਂ ਦੂਰ ਕਿਉਂ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਿਉਂ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ‘ਤੇ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਚਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਐਕਟਿਵ ਨਹੀਂ
ਦ ਲੈਂਸੇਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸਿਹਤ ਅਧਿਐਨ 140 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਡੇਟਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ 11 ਤੋਂ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲਗਭਗ 25% ਕਿਸ਼ੋਰ, ਜਾਂ ਲਗਭਗ 240 ਕਰੋੜ, ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਨ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 60 ਮਿੰਟ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, WHO ਮਿਆਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰਹਿਣ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 60 ਮਿੰਟ (ਜਾਂ ਇੱਕ ਘੰਟਾ) ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੌੜਨਾ, ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣਾ, ਤੈਰਾਕੀ ਕਰਨਾ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਖੇਡ ਖੇਡਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।
ਕੀ ਇੱਕ ਸੀਮਤ ਬਚਪਨ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਸਰਗਰਮ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ, ਕਿਸ਼ੋਰ ਆਪਣਾ ਖਾਲੀ ਸਮਾਂ ਖੇਡ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਮਾਰਟਫੋਨ, ਟੈਬਲੇਟ, ਗੇਮਿੰਗ ਕੰਸੋਲ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਬਿਤਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਰੀਲਾਂ, ਯੂਟਿਊਬ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਾਂ ‘ਤੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਿਤਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਟਰੈਕ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪਾਰਕ, ਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਖੇਡ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਚਾਹੁਣ। ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ, ਕੋਚਿੰਗ ਕਲਾਸਾਂ ਜਾਂ ਟਿਊਸ਼ਨ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੇ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਸਤ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਕੁੜੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ
ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਕੁੜੀਆਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਪੱਧਰ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ, 28% ਕੁੜੀਆਂ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਨ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਰ 22% ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ, ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਖਿਡੌਣੇ ਜਾਂ ਖੇਡਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਇਨਡੋਰ ਗੇਮਜ਼, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਸਰੀਰਕ ਮਿਹਨਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਕੁੜੀਆਂ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਕਲੰਕ ਦੇ ਦਬਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਜਾਂ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਅਤੇ ਖੇਡਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ‘ਤੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਕੁੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਅਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਬਹੁਤ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਾਬਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਪੁੰਜ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਉਮਰ ਦੌਰਾਨ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਓਸਟੀਓਪੋਰੋਸਿਸ ਦੇ ਜੋਖਮ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੀ ਘਾਟ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿੱਚ PCOS/PCOD (ਪੌਲੀਸਿਸਟਿਕ ਅੰਡਾਸ਼ਯ ਸਿੰਡਰੋਮ) ਅਤੇ ਥਾਇਰਾਇਡ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਸਰੀਰਕ ਸਰਗਰਮੀ ਦੀ ਘਾਟ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਖਤਰਾ
ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤੀ ਗਈ 25% ਆਬਾਦੀ ਭਵਿੱਖ ਲਈ “ਸਿਹਤ ਟਾਈਮ ਬੰਬ” ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਘਣਤਾ, ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿਲ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਉਮਰ ਦੌਰਾਨ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਟਾਈਪ 2 ਸ਼ੂਗਰ, ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਅਤੇ ਮੋਟਾਪਾ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਨਾਲ ਹੀ, ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ, ‘ਹੈਪੀ ਹਾਰਮੋਨ’ ਘੱਟ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ, ਚਿੜਚਿੜਾਪਨ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਡਬਲਯੂਐਚਓ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਸਰੀਰਕ ਅਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ ਅੰਤੜੀਆਂ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਵਰਗੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
WHO ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਭਾਰਤ ਲਈ ਕਿਉਂ ਹੈ ਚਿੰਤਾਜਨਕ
UNICEF ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸ਼ੋਰ ਆਬਾਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਮਰ 10 ਤੋਂ 19 ਸਾਲ ਹੈ। ਲਗਭਗ 21% ਭਾਰਤੀ ਆਬਾਦੀ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਰੀਰਕ ਅਯੋਗਤਾ ਦਾ ਇਹ ਸੰਕਟ ਭਾਰਤ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ WHO ਇੰਡੀਆ ਫੈਕਟਸ਼ੀਟ-2024 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀਏ, ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਲਗਭਗ 74% ਕਿਸ਼ੋਰ ਕਾਫ਼ੀ ਸਰਗਰਮ ਨਹੀਂ ਪਾਏ ਗਏ, ਭਾਵ ਉਹ ਲੋੜੀਂਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, 76% ਕੁੜੀਆਂ ਨਿਸ਼ਕਿਰਿਆ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੁੰਡਿਆਂ ਲਈ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 72% ਸੀ।