Liver Health: ਲੀਵਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਗ ਹੈ। ਇਹ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਅਤੇ ਕਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਰੀਰਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੀਵਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਵੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੇ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਲੀਵਰ ਦੀ ਸਿਹਤ ਕਿਉਂ ਹੈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ?
ਲੀਵਰ ਪਚਨ ਅਤੇ ਮੈਟਾਬੋਲਿਜ਼ਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਮੋਨੀਆ ਨੂੰ ਯੂਰੀਆ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਕੁਝ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੇਵਨ, ਮੋਟਾਪਾ, ਵਾਇਰਲ ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲੀਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
1. ਸੱਜੇ ਮੋਢੇ ਜਾਂ ਉੱਪਰਲੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਦਰਦ
ਸੱਜੇ ਮੋਢੇ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੀਵਰ ਸੰਬੰਧੀ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰਲੇ ਸੱਜੇ ਪੇਟ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਮੋਢੇ ਤੱਕ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਲੀਵਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਥਕਾਵਟ, ਪੀਲੀਆ, ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਜਾਂ ਹੋਰ ਲੱਛਣ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਿਰਫ਼ ਸੱਜੇ ਮੋਢੇ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਲੀਵਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਪੱਕਾ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
2. ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਖਾਰਸ਼
ਬਿਨਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਾਰਨ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਖਾਰਸ਼ ਜਾਂ ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਵੀ ਕੁਝ ਲੀਵਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜੇਕਰ ਖਾਰਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਥਕਾਵਟ, ਪੀਲੀਆ, ਭਾਰ ਘਟਣਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅਸਧਾਰਨ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
3. ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨੀਂਦ ਖੁੱਲ੍ਹਣਾ
ਨੀਂਦ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਗੰਭੀਰ ਲੀਵਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਦਿਮਾਗੀ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਨੀਂਦ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਲਗਾਤਾਰ ਬਣੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਉਲਝਣ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁਸਤੀ ਜਾਂ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਵੀ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
4. ਪੇਟ ਫੁੱਲਣਾ ਜਾਂ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਤਰਲ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਣਾ
ਲੀਵਰ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਐਸਾਈਟਿਸ (Ascites) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਪੇਟ ਫੁੱਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਭਾਰੀ ਜਾਂ ਤਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਮ ਗੈਸ, ਕਬਜ਼ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਚਨ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੀ ਪੇਟ ਫੁੱਲਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਂ ਵਧਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
5. ਥੋੜ੍ਹਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪੇਟ ਭਰਿਆ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ
ਜੇਕਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪੇਟ ਭਰਿਆ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ, ਭੁੱਖ ਘੱਟ ਲੱਗੇ ਜਾਂ ਮਤਲੀ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਇਸਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੀਵਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਤਰਲ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਾਰਨ ਅਜਿਹੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਪੇਟ ਦਰਦ, ਪੀਲੀਆ, ਭਾਰ ਘਟਣਾ ਜਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਥਕਾਵਟ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
6. ਲਗਾਤਾਰ ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ
ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਾਰਨ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਥਕਾਵਟ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕਈ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਲੀਵਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਪੂਰੀ ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਲੱਛਣ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਮੈਡੀਕਲ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣੀ ਬਿਹਤਰ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੀਲੀਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੋ ਜਾਓ ਸਾਵਧਾਨ
ਚਮੜੀ ਜਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਪੀਲਾ ਹੋਣਾ (ਪੀਲੀਆ), ਪਿਸ਼ਾਬ ਦਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੋਣਾ, ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਸੋਜ, ਅਸਧਾਰਨ ਖੂਨ ਵਗਣਾ, ਉਲਝਣ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭਾਰ ਘਟਣਾ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਲੀਵਰ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੀ ਕਰੀਏ?
- ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਸੇਵਨ ਨਾ ਕਰੋ ਜਾਂ ਇਸਨੂੰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਰੱਖੋ।
- ਸੰਤੁਲਿਤ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਖੁਰਾਕ ਲਓ।
- ਵਜ਼ਨ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ।
- ਨਿਯਮਿਤ ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤ ਕਰੋ।
- ਬਿਨਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਦਵਾਈਆਂ ਜਾਂ ਸਪਲੀਮੈਂਟਾਂ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰੋ।
- ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਟੈਸਟ/ਟੀਕਾਕਰਨ ਬਾਰੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰੋ।