ਉਹਸਟੀਕਤਾਜੋਇੱਕਕਹਾਣੀਸੁਣਾਉਂਦੀਹੈ: ਆਪਰੇਸ਼ਨਸਿੰਦੂਰਦੋਵੱਖ-ਵੱਖਫੌਜਾਂਬਾਰੇਕੀਖੁਲਾਸਾਕਰਦਾਹੈ

7 ਮਈ 2025 ਦੀ ਰਾਤ, ਭਾਰਤੀ ਵਾਯੂ ਸੈਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਚਲਾਇਆ ਜੋ ਬਿਲਕੁਲ 23 ਮਿੰਟ ਚੱਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਕਾਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਨੌ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਗਾਈਡਿਡ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਲੂਟਰਿੰਗ ਡ੍ਰੋਨਾਂ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤੀ ਵਾਯੂ ਸੈਨਾ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਚੀਨੀ ਸਪਲਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਏਅਰ ਡਿਫੈਂਸ ਸਿਸਟਮਾਂ ਨੂੰ ਬਾਈਪਾਸ ਅਤੇ ਜੈਮ ਕਰਕੇ ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ 23 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਤਕਨੀਕੀ ਬਰਤਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। 48 ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਇਮੇਜਰੀ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਗਈ। Maxar, KawaSpace ਅਤੇ MizarVision ਵੱਲੋਂ 10-11 ਮਈ ਨੂੰ ਲਈ ਗਈ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਇਮੇਜਰੀ ਨੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਸਬੂਤ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਇਆ। ਜੈਕੋਬਾਬਾਦ ਵਿਚ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਏਅਰ ਬੇਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਏਪ੍ਰੋਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਹੈਂਗਰ ਖੰਡਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋਇਆ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ, ਏਅਰ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਕੰਟਰੋਲ ਬਿਲਡਿੰਗ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਗੋਧਾ, ਰਾਹੀਮ ਯਾਰ ਖਾਨ ਅਤੇ ਨੂਰ ਖਾਨ ਵਿਚ ਰਨਵੇਆਂ ਉੱਤੇ ਖੱਡਾਂ ਅਤੇ ਪਾਸਰੂਰ, ਚੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਅਰੀਫਵਾਲਾ ਵਿਚ ਏਅਰ ਡਿਫੈਂਸ ਰਾਡਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਣ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ।

ਤੇਈਹ ਮਿੰਟ, ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਸਬੂਤ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ

ਉਹ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਇਮੇਜਰੀ ਹੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਨੁਕਸਾਨ ਦਿਖਾਉਣ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿਖਾਉਣ ਕਰਕੇ। ਹਰ ਬੰਬ, ਹਰ ਟਿਕਾਣਾ, ਹਰ ਖੱਡ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿਚ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਵਪਾਰਕ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਇਮੇਜਰੀ ਰਾਹੀਂ ਤਸਦੀਕ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਜਵਾਬ ਵੱਖਰਾ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਡ੍ਰੋਨ ਅਤੇ ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਜੰਮੂ ਵਿਚ ਸ਼ੰਭੂ ਮੰਦਰ, ਪੂੰਛ ਵਿਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਰੈਂਡਮ ਹਮਲੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਏਕਤਾ ਤੋੜਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤੀ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਰਾਸ-ਬਾਰਡਰ ਆਰਟਿਲਰੀ ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਾਲੀ ਫਾਇਰਿੰਗ ਵਧ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੂੰਛ, ਰਾਜੌਰੀ, ਕੁਪਵਾੜਾ, ਬਾਰਾਮੂਲਾ, ਊਰੀ ਅਤੇ ਅਖਨੂਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਪੂੰਛ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਵਿਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਨਾਲ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 11 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਕੂਲ ਸਮੇਤ ਕਈ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਭਾਰੀ ਆਰਟਿਲਰੀ ਗੋਲੇ। ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ। ਅਣਟਰੈਕਡ। ਅਣਤਸਦੀਕਯੋਗ। ਇਹ ਫ਼ਰਕ ਛੋਟਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਤਕਨੀਕੀ ਪੈਰਾਡਾਈਮਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫ਼ਰਕ ਹੈ।

ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਫਿਊਜ਼ਨ ਬਨਾਮ ਲੰਬੀ ਰੇਂਜ ਵਾਲੀ ਗੋਲਾਬਾਰੀ: ਤਕਨੀਕੀ ਖਾਈ

ਭਾਰਤੀ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਏਕੀਕਰਨ ਹੋਇਆ ਜੋ ਫੌਜੀ ਆਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚ ਅਜੇ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਟੈਕਨੀਕਲ ਰਿਸਰਚ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨੇ Maxar ਵਰਗੀਆਂ ਵਪਾਰਕ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਾਸੂਸ ਡ੍ਰੋਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੰਪਾਊਂਡ ਐਕਟੀਵਿਟੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਬਿਊਰੋ ਨੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿਲਜੁਲ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ਮੀਰ ਆਧਾਰਿਤ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਨੂੰ ਟ੍ਰੈਕ ਕੀਤਾ। NTRO ਨੇ ਪਹਿਲਗਾਮ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਏਨਕ੍ਰਿਪਟਿਡ ਮਿਲਿਟੈਂਟ ਗੱਲਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਇੰਟਰਸੈਪਟ ਕੀਤਾ। ਮਿਲਟਰੀ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਅਤੇ ਡਿਫੈਂਸ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਪ੍ਰੀਸੀਜ਼ਨ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਯੋਗਤਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ। ਪੂਰਾ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਇੱਕ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਸਿਸਟਮ ਰਾਹੀਂ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਿਕਿਉਰਿਟੀ ਕਾਉਂਸਲ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਖ਼ਤਰਾ ਡੈਸ਼ਬੋਰਡ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿਚ RAW, NTRO, DIA ਅਤੇ IB ਵੱਲੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਰੀਅਲ-ਟਾਈਮ ਜੀਓਸਪੇਸ਼ੀਅਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਡ੍ਰੋਨ ਇਮੇਜਰੀ ਵਾਇੂ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਥਲ ਸੈਨਾ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। NSA ਦੋਵਲ ਨੇ PM, CDS, RAW ਅਤੇ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਦੇ ਚੀਫ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਬ੍ਰੀਫਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਲੀਡ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕੀ ਸਟੈਕ ਹੈ। ਸਿਗਨਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ, ਇਮੇਜ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ, ਡ੍ਰੋਨ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਡਾਟਾ, ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਇੰਟਰਸੈਪਸ਼ਨ — ਸਭ ਇੱਕ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨੋਡ ਵਿਚ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਵਾਇੂ ਸੈਨਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਕ੍ਰੀਨ ਤੋਂ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਰੀਅਲ-ਟਾਈਮ ਫੀਡਜ਼ ਦਿਖਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਜਵਾਬ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਪਿੱਛੇ ਸੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਨਾਲ 16 ਨਾਗਰਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਬੱਚੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਹ ਅਣਪ੍ਰੋਵੋਕਡ ਮਾਰਟਰ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਆਰਟਿਲਰੀ ਫਾਇਰ ਸੀ ਜੋ ਨਾਗਰਿਕ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਰੀ ਤੋਪਾਂ ਨਾਗਰਿਕ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਤਾਕੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਕੋਈ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਇਮੇਜਰੀ ਨਹੀਂ। ਕੋਈ ਤਸਦੀਕ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਤੋਂ ਹੀ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ। ਗੈਰ-ਰੇਖਿਕ ਨਤੀਜਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।

ਆਇਤਮ ਨਿਰਭਰ ਸਟੀਕਤਾ ਬਨਾਮ ਆਯਾਤੀ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ

ਬ੍ਰਹਮੋਸ ਮਿਸਾਈਲ, ਆਕਾਸ਼ ਏਅਰ ਡਿਫੈਂਸ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਸਕਾਈਸਟ੍ਰਾਈਕਰ ਡ੍ਰੋਨ ਵਰਗੀਆਂ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਵਰਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿਚ ਆਤਮਨਿਰਭਰਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਦਿਖਾਈ। ਇਹ ਅਮਰੀਕੀ, ਰੂਸੀ ਜਾਂ ਉਧਾਰ ਲਏ ਸਿਸਟਮ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਆਇਤਮ ਨਿਰਭਰ, ਸਹਿ-ਵਿਕਸਿਤ ਜਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਸਕਾਈਸਟ੍ਰਾਈਕਰ (ਆਲਫ਼ਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀਜ਼/ਅਡਾਨੀ ਗਰੁੱਪ) ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਐਲਬਿਟ ਸਿਸਟਮਜ਼ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਵਿਕਸਿਤ, ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਦੂਰ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਲੜਾਕੂ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। ਇਸਨੇ 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਰੇਂਜ ਉੱਤੇ 5-10 ਕਿਲੋ ਵਾਰਹੈੱਡ ਲੈ ਕੇ ਆਤੰਕਵਾਦੀ ਢਾਂਚੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ।ਨਾਗਾਸਤਰ-1 (ਸੋਲਰ ਇੰਡਸਟ੍ਰੀਜ਼) ਇੱਕ ਆਇਤਮ ਨਿਰਭਰ ਲੂਟਰਿੰਗ ਮਿਊਨੀਸ਼ਨ, 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਰੇਂਜ ਉੱਤੇ 1.5 ਕਿਲੋ ਬਿਸਫੋਟ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਦੂਰ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। JM-1 (ਜੌਨੈਟ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀਜ਼), 100 ਫੀਸਦੀ ਭਾਰਤੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਾਲਾ ਕਾਮਿਕਾਜ਼ੇ ਡ੍ਰੋਨ, ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਦੂਰ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਇਤਮ ਨਿਰਭਰ ਲੂਟਰਿੰਗ ਮਿਊਨੀਸ਼ਨ ਬਣਿਆ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਹਥਿਆਰ ਵਰਤੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਟੈਸਟ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਤਕਨੀਕੀ ਫੀਡਬੈਕ ਲੂਪ ਹੈ।ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਯਾਤ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਰੋਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ PAF ਢਾਂਚੇ ਦਾ 20 ਫੀਸਦੀ ਤਬਾਹ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਰਨਵੇ, ਹੈਂਗਰ, ਕਮਾਂਡ ਸੈਂਟਰ ਅਤੇ ਕਈ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਵੇਂ JF-17 ਥੰਡਰ, F-16 ਫਾਈਟਿੰਗ ਫਾਲਕਨ ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਤੌਰ ਉੱਤੇ Saab 2000 Erieye AWACS। ਇਹ ਖਰੀਦੀਆਂ ਗਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸਕਾਈਸਟ੍ਰਾਈਕਰ ਗੁਆਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਹੋਰ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਇਮੇਜਰੀ ਨੂੰ ਡਿਸਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਵਿਰੋਧੀ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ

ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਨਾਗਰਿਕ ਇਲਾਕਿਆਂ, ਮਸਜਿਦਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 31 ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਗਰਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਤੁਰੰਤ ਡਿਪਲੋਮੈਟਿਕ ਬੈਕਲੈਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਇਮੇਜਰੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕੀ ਹਿੱਟ ਹੋਇਆ, ਕਿੰਨੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਕੋਲੈਟਰਲ ਡੈਮੇਜ ਹੋਇਆ। ਵਪਾਰਕ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਕੰਪਨੀਆਂ ਭਾਰਤ ਲਈ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਮੇਜਰੀ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਆਪ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਮਰਥਿਤ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਝੂਠ ਅਗਲੀ ਵਪਾਰਕ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਪਾਸ ਤੱਕ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।

ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਘੱਟ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਕਿਉਂ ਬਣਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਤਕਨੀਕ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ

ਪਹਿਲੀਆਂ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੋਂ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਰਣਨੀਤੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤੀ ਰਵਾਇਤੀ ਜਵਾਬ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇ। ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਦੂਰ ਨੇ ਉਸ ਲੀਵਰੇਜ ਪੁਆਇੰਟ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਬਾਰਡਰ ਪਾਰ ਅਤੇ ਲਾਈਨ ਆਫ਼ ਕੰਟਰੋਲ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਤੰਕਵਾਦੀ ਢਾਂਚੇ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜੀ ਇੰਸਟਾਲੇਸ਼ਨਾਂ ਜਾਂ ਨਾਗਰਿਕ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਆਤੰਕਵਾਦੀ ਢਾਂਚੇ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ।

ਡ੍ਰੋਨ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਜੋ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ

ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਦੂਰ 1971 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮ ਸੀ। ਇਹ ਦੋ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਡ੍ਰੋਨ ਲੜਾਈ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧ ਟਾਰਗੇਟਿੰਗ ਵਾਲੀਆਂ ਮਿਊਨੀਸ਼ਨ ਵਰਤੀਆਂ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਡ੍ਰੋਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਔਜ਼ਾਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ।

ਅੰਤਮ ਅਸਮਿਤਾ: ਤਕਨੀਕ ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ

ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਦੂਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਸਮਿਤਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਰਵਾਇਤੀ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਜਾਂ ਫੌਜੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਭਾਰਤ ਹਰ ਟਿਕਾਣੇ, ਹਰ ਹਮਲੇ, ਹਰ ਖੱਡ ਦੀ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਇਮੇਜਰੀ ਦਿਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰੇ, ਪਰ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਇਮੇਜਰੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਤਸਦੀਕ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਤਕਨੀਕ ਨੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਅਨਿਵਾਰਿਆ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਸਿੰਦੂਰ ਸਿਰਫ਼ ਫੌਜੀ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸੀ ਕਿ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਇਮੇਜਰੀ ਅਤੇ ਆਇਤਮ ਨਿਰਭਰ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਸਿਸਟਮਾਂ ਵਾਲੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਦਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਬਾਇਓ–

ਸੁਧਾਂਸ਼ੂ ਕੁਮਾਰ CENJOWS (ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਜਾਇੰਟ ਵਾਰਫੇਅਰ ਸਟੱਡੀਜ਼), HQ (IDS), ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲਾ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਸਬਜੈਕਟ ਮੈਟਰ ਐਕਸਪਰਟ ਹਨ। ਉਹ AI ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਈਬਰ ਵਾਰਫੇਅਰ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਿਆਨੀ ਹਨ। ਉਹ MGIMO, ਮਾਸਕੋ ਵਿਚ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋ ਵੀ ਹਨ।